Web Sitesi Yaptırırken Sorulması Gereken Sorular

Teklifler neden bu kadar farklı?

Web sitesi için üç firmadan teklif alan bir işletme çoğu zaman birbirinden çok farklı üç rakamla karşılaşır. Hepsi "kurumsal web sitesi" der, hepsi "mobil uyumlu" ve "SEO uyumlu" yazar; ama birinin fiyatı diğerinin birkaç katıdır. Bu farkın büyük kısmı, teklifte yazanlardan çok yazmayanlardan gelir.

Bir teklif tasarımı sıfırdan yaparken diğeri hazır bir temayı uyarlıyor olabilir. Biri alan adını, barındırmayı ve kurumsal e-postayı kurup yıllarca takip ederken diğeri yalnızca siteyi teslim edip ayrılıyor olabilir. Bu yazıda, teklifleri aynı terazide tartabilmeniz için sormanız gereken soruları başlık başlık topladık.

Önce kendinize sorun: site ne işe yarayacak?

Firmaya soru sormadan önce sitenin işletmenizde hangi görevi üstleneceğini netleştirmek, hem doğru teklifi almanızı hem de gereksiz kalemlere para ödememenizi sağlar. Aynı sektörde bile bir işletme için site bir randevu aracı, diğeri için bir ürün kataloğu, bir başkası için yabancı müşteriye açılan bir kapıdır. Gurbetteki hemşehrilerinden iş alan bir Akseki ustasıyla yurt dışına mermer satan bir Korkuteli firmasının bu soruya vereceği cevap hiç benzemez.

• Ziyaretçi sitede ne yapmalı? Telefon mu açsın, form mu göndersin, randevu mu alsın, alışveriş mi yapsın, yoksa fiyat mı istesin?
• Kim için? Yerel müşteri mi, başka şehirlerden alıcı mı, yabancı ziyaretçi mi?
• Hangi diller? Bugün ve önümüzdeki iki yıl içinde gereken diller.
• İçerik hazır mı? Metinler, ürün bilgileri, proje ve ekip fotoğrafları elinizde mi?

Tasarım ve yapı üzerine sorular

Sitenin nasıl tasarlanacağı, teklifler arasındaki en büyük farkı oluşturur. Aşağıdaki sorular bu farkı görünür kılar.

• Tasarım sıfırdan mı yapılıyor, yoksa hazır bir tema mı uyarlanıyor? Bu iki yolun artılarını ve eksilerini şablon ile özel tasarımı karşılaştırdığımız yazıda bulabilirsiniz.
• Telefon görünümü ayrıca tasarlanıyor mu? Ziyaretçilerin çoğu siteye telefondan geliyor; mobil görünüm masaüstünün küçültülmüş hâli olmamalı.
• Kaç sayfa planlanıyor ve site haritası teklifte var mı? Sayfa listesi, kapsamı somutlaştırır.
• Tasarım taslağı kod yazılmadan önce onaya sunuluyor mu? Kaç tur düzeltme hakkı var?
• Sitede kendimiz neleri güncelleyebileceğiz? Metin, görsel, blog, referans ve ürünler için yönetim imkânı var mı?

Teklif kalemleri: neyin dahil olduğunu görün

Teklifleri yan yana koyduğunuzda bazı kalemlerin birinde açıkça yazdığını, diğerinde hiç geçmediğini görürsünüz. Teklifte yazmayan bir kalem, çoğu zaman ileride ayrı bir fatura ya da hiç yapılmayan bir iş demektir. Aşağıdaki pencerede iki örnek teklif kalem kalem karşılaştırılıyor; bir kaleme tıkladığınızda firmaya sorulması gereken soruyu görebilirsiniz.

Alan adı, sunucu ve e-posta kimde, kim takip ediyor?

Sitenin görünmeyen tarafı, yayından sonraki yıllarda en çok sorun çıkaran taraftır. Yenilenmeyi unutulan bir alan adı, dolan bir e-posta kotası ya da süresi geçen bir güvenlik sertifikası, siteyi ve e-postaları bir gün habersizce durdurabilir. Bu yüzden teklifte bu işlerin kim tarafından ve nasıl takip edileceği net olmalı.

• Alan adı: Kayıt, DNS ayarları ve yenileme tarihlerinin takibi kimde?
• Barındırma: Kaç yıl dahil, sonrasında yıllık ücret ne, site hangi altyapıda çalışıyor?
• Kurumsal e-posta: info@firmaniz.com gibi adresler kuruluyor mu, kaç hesap, hangi sağlayıcıyla? Google Workspace gibi bilinen sağlayıcılar ya da köklü hosting firmalarının e-posta hizmetleri tercih edilmeli.
• Güvenlik sertifikası (SSL): Kuruluyor ve süresi dolmadan yenileniyor mu?
• Yedek: Ne sıklıkla alınıyor, bir sorun olduğunda geri yükleme ne kadar sürer?

İçerik: metin ve fotoğrafları kim hazırlıyor?

Projelerin en çok uzayan aşaması çoğu zaman tasarım değil, içerik. Metinlerin yazılması, fotoğrafların toplanması ve çevirilerin tamamlanması planlanmadığında, hazır bir tasarım haftalarca boş sayfalarla bekleyebilir.

Teklifte metinlerin kim tarafından yazılacağı, fotoğrafların nereden geleceği ve içeriğin siteye kimin tarafından yerleştirileceği açıkça yazmalı. Biz işin ayrıntısını sizden dinleyip, yazıları ziyaretçinin rahatça okuyacağı bir dille kaleme alabiliyoruz. Fotoğrafları siz ya da çalıştığınız fotoğrafçı sağlıyor; biz siteye en uygun kareleri seçip her ekran için hazırlıyoruz. Stok fotoğraf yerine gerçek iş yeri, ekip ve proje fotoğrafları her zaman daha çok güven verir.

SEO ve ölçüm: teklifte ne var, ne yok?

"SEO uyumlu" ifadesi tekliflerde en sık geçen ama en az açıklanan ifadelerden biri. Sitenin teknik temelinin arama motorlarına uygun kurulması ile sıralama için süren aylık SEO çalışması farklı işlerdir; birincisi site yapımının parçası olmalı, ikincisi ayrı bir hizmettir.

• Temel SEO altyapısı: Sayfa başlıkları ve açıklamaları, okunur adresler, site haritası, yapılandırılmış veri ve hız fiyata dahil mi?
• Ölçüm: Google Search Console ve Google Analytics kurulumu yapılıyor mu, form ve arama tıklamaları ölçülüyor mu?
• Taşıma: Mevcut bir siteniz varsa eski adresler yeni sayfalara yönlendiriliyor mu?
• Aylık SEO: Ayrı bir hizmet olarak sunuluyorsa kapsamı ne? Ayrıntıları SEO hizmeti sayfamızda bulabilirsiniz.

Yayından sonra ne olacak?

Bir web sitesinin ömrü yayın günü başlar. Güvenlik güncellemeleri, yedekler, sertifika ve alan adı yenilemeleri, e-posta sorunları ve içerik değişiklikleri yıllar boyunca devam eder. Bu işlerin kimin sorumluluğunda olduğu belli değilse, ilk sorunda kime ulaşacağınızı bilemezsiniz.

Aşağıdaki takvim, yayından sonraki bir yılda sitede düzenli olarak yapılması gereken işleri gösteriyor. Teklif aldığınız firmaya bu işlerden hangilerini üstlendiğini sorun.

Firmanın kendisi hakkında

Teklif kadar teklifi veren firma da önemli. Uzun soluklu bir işte muhatabınızın kim olduğunu ve daha önce neler yaptığını bilmek, ileride yaşanabilecek sorunların önüne geçer.

• Canlı işler: Daha önce yaptığı ve bugün yayında olan siteleri görebiliyor musunuz? Bizim işlerimizi referanslar sayfamızda bulabilirsiniz.
• Muhatap: Projede ve yayından sonra kiminle konuşacaksınız; tasarlayan ve geliştiren ekip mi, yoksa bir aracı mı?
• Süre ve takvim: Aşamalar ve teslim tarihleri yazılı mı?
• İletişim: Bir sorun olduğunda hangi kanaldan, ne kadar sürede dönüş alırsınız?

Mevcut bir siteniz varsa: taşıma soruları

Siteyi sıfırdan değil yenileyerek yaptırıyorsanız, yeni sitenin tasarımı kadar eski sitenin Google'daki birikiminin korunması da önemli. Yıllardır yayında olan sayfalar arama sonuçlarında belirli bir yere sahiptir; bu sayfaların adresleri yeni sitede değişip doğru yönlendirilmezse, yenilemeden sonra ziyaretçi ve talep kaybı yaşanabilir.

• Adres listesi: Eski sitedeki önemli sayfalar ve adresleri çıkarılıyor mu?
• Yönlendirme: Her eski adres, yeni sitedeki karşılığına kalıcı yönlendirmeyle bağlanıyor mu?
• İçerik aktarımı: Blog yazıları, ürünler ve referanslar yeni siteye kim tarafından taşınıyor?
• E-posta kesintisi: Alan adı ayarları değişirken kurumsal e-postada kesinti olmaması için ne yapılıyor?
• Yayından sonra takip: İlk haftalarda Search Console'da hata ve trafik takibi yapılıyor mu?

Anlaşmada yazılı olması gerekenler

Konuşulan her şeyin yazılı olması, iki taraf için de işi kolaylaştırır. Uzun bir sözleşme metni gerekmez; ama aşağıdaki başlıkların teklifte ya da anlaşmada açıkça yer alması, proje boyunca ve sonrasında yaşanabilecek anlaşmazlıkların önüne geçer.

• Kapsam: Sayfa listesi, diller, özel işlevler ve teslim edilecekler.
• Takvim: Aşamalar, onay adımları ve tahmini teslim tarihi; içerik gecikirse ne olacağı.
• Düzeltme hakkı: Tasarım ve geliştirme aşamalarında kaç tur düzeltme yapılacağı.
• Ödeme: Ödemenin aşamalara nasıl bölündüğü.
• Yayın sonrası: Destek süresi, bakım kapsamı, yenilemeler ve küçük değişikliklerin nasıl ücretlendirildiği.

Dikkat edilmesi gereken işaretler

Aşağıdaki durumlarla karşılaştığınızda biraz daha soru sormanızı öneririz. Tek başına hiçbiri bir firmayı elemek için yeterli değil; ama birkaçı bir araya geldiğinde teklifin arkasında görmediğiniz maliyetler olabilir.

• Teklifte yalnızca tek bir toplam rakam var, kalemler yazmıyor.
• Birkaç gün içinde teslim vaadi var ama tasarım onayı adımı yok.
• "Google'da ilk sıra" gibi sonuç garantileri veriliyor.
• Yayından sonraki destek, güncelleme ve yenilemeler hakkında hiçbir şey yazmıyor.
• Daha önce yapılan işler gösterilemiyor ya da gösterilen siteler artık yayında değil.